هنر در سال 86، روزگار پر فراز و نشیبی را گذراند. مرور کامل رویدادهای هنری سال گذشته در این مقاله از دو جهت امکان پذیر نیست. اول: حوصله ی خواننده و محدودیت فضا و دوم : هراس از جا افتادن سایر رویدادهای هنری از قلم نگارنده. پس مقاله "نیم نگاهی به هنر در سال 1386" نام گرفت تا بطور کاملاً گذرا، نگاهی به رویدادهای مهم در عرصه ی هنر و رسانه داشته باشیم.
هنرهای تجسّمی:
از دست رفتن فرصت حضور ایران در پنجاه و دومین دوره ی "دو سالانه هنرهای تجسمی ونیز"، یکی از بزرگ ترین ناکامی ها در حوزه ی هنرهای تجسمی در سال گذشته بود. وزارت ارشاد نیز در پاسخ به انتقادات نسبت به عدم حضور ایران در این جشنواره، از عدم تأمین بودجه و نبود هماهنگی لازم برای تأمین غرفه هنرمندان ایرانی بعنوان دلایل خود یاد کرد.
فروش بی سابقه ی آثار هنرمندان ایرانی در حراج "کریستی" دبی و حراج "ساتبی" لندن، یکی از مهم ترین رویدادهای تجسمی در سال 86 بود که علاوه بر توجه حهانیان به هنر معاصر ایران، گامی ارزشمند در جهت رفاه اقتصادی هنرمندان بود. شایان ذکر است فروش آثار هنرمندان ایرانی با قیمت های بالا در این حراج ها، در قیمت گذاری آثار هنری در داخل کشور نیز تأثیر بسزایی داشت.
هفتمین دوسالانه نقاشی معاصر ایران پس از کش و قوس ها میان اداره کل هنرهای تجسمی وزارت ارشاد و انجمن هنرمندان نقاش ایران که قرار بود مجری این دوسالانه باشد، در حالی برگزار شد که "آیدین آغداشلو" از دبیری این دوسالانه استعفا نمود و هیأت مدیره ی انجمن هنرمندان نقاش نیز این دوسالانه را تحریم کرد.
برگزاری نخستین سمپوزیوم بین المللی نقاشی در ایران و در روز میلاد امام علی(ع)، برگزاری اولین اکسپو عکس و نقاشی در ایران، تأسیس چندین نگارخانه ی جدید و ... از دیگر رویدادهای مهم و قابل توجه در عرصه ی تجسمی بود.
سال 86 در حالی برای هنرهای تجسمی به پایان رسید که در سوگ دو چهره ی ماندگار خود نشستند.
زنده یاد استاد "ژازه طباطبائی"، مؤسس اولین نگارخانه در ایران و مجسمه ساز بزرگی که با دستان مهربانش، ترانه های آهنی می سرود.
و زنده یاد استاد "نیکول فریدنی"، عکاس زبردستی که نه تنها مردم و اهالی هنر، بلکه طبیعت بکر ایران نیز به او مدیون است. همو که عکس هایش بـُعد دارند و دوست داری در میان دشت هایش قدم بزنی و در زلال چشمه سارانش، آب بنوشی!
یادشان گرامی...
تئاتر:
تئاتر در سال گذشته روزهای تلخ و شیرینی را سپری کرد. در حالی که علاقمندان برای بازگشایی تئاتر شهر پس از دوره ی کوتاه بازسازی روزشماری می کردند، خبری آرامش را از تئاتر گرفت. حضور ایستگاه مترو در محوطه اصلی تئاتر شهر آنقدر تلخ بود که همه و همه نسبت به آن اعتراض کنند و اهالی هنر را در تئاتر شهر دور هم جمع کند تا شاید نوای اعتراض شان چاره ساز شود. اما توان آنها بر قدرت مترو غلبه نکرد و تنها جای ورودی آن عوض شد. گوشه ای از این اعتراض بابت مشکلات عمرانی و تهدیدهای احتمالی نسبت به بنای تاریخی تئاتر شهر بود. اما در اصل اعتراضی بود به هتک حرمت این فضای فرهنگی هنری.
در عوض، سال 86 از جهت حضور نامداران و بزرگان در عرصه ی تئاتر، سالی پربار بود. سالی که استاد حمید سمندریان با "ملاقات با بانوی سالخورده"، بهرام بیضائی با "افرا"، محمود استاد محمّد با "تهرن"، بهروز غریب پور با "کلبه عمو تم" و ... بر روی صحنه، حضوری پررنگ داشتند.
سال 86 هنرمندان بخصوص اهالی تئاتر در سوگ استاد درام نویسی، زنده یاد "اکبر رادی" نشستند. استادی که نیم قرن از زندگی اش را صرف نگارش نمایش نامه ها کرد. همو که بسیار تحت تأثیر جلال آل احمد بود و قصدش را از حضور در این عرصه چنین بیان کرده است: « قصدم نمایش آدم های تخمیر شده در کثافت زندگی نبود. بلکه هر بار به جستن الماس گم شده ای بودم که در پلشتی های این حوالی مدفون بود.»
روحش شاد...
موسیقی:
بازگشت محمدرضا لطفی پس از 25 سال دوری از صحنه های هنری داخل کشور به ایران، یکی از مهم ترین رویدادهای سال گذشته در عرصه ی موسیقی بود. هرچند که اجرای نسبتاً ضعیف وی در کنسرت، انتقادات زیادی را به همراه داشت.
اولین کنسرت استاد برتر آواز ایران محمدرضا شجریان با گروه جدیدش به نام "آوا"، از دیگر رویدادهای مهم در سال گذشته بود.
اما جدایی حسین علیزاده از گروه استاد شجریان باعث نشد تا وی به برپایی کنسرت جداگانه فکر نکند و این بار کنسرت علیزاده با استقبال بی نظیر مردمی در تالار بزرگ کشور برگزار شد.
پرویز مشکاتیان، گروه کامکارها، عبدالحسین مختاباد و ...از دیگر صاحب نامان عرصه ی موسیقی بودند که به اجرای برنامه پرداختند.
از دیگر رخدادهای مهم هنری که می توان آن را مهم ترین رویداد موسیقی در سطح بین المللی نامید، اعطای نشان "شوالیه" به شهرام ناظری بود.
نشانی که معتبرترین نشان هنری فرانسه است و کسب این نشان افتخاری برای موسیقی این مرز و بوم به حساب می آید.
در میان اخبار و رویدادهای موسیقی، خبری منتشر شد که بیشتر شبیه تیتر نشریات زرد بود: همکاری کریس دی برگ با گروه آریان! اما این بار همه چیز رنگ و بوی واقعیت داشت. گروه آریان در سفری به لندن بهمراه "کریس دی برگ" خواننده ی مشهور ایرلندی، ترانه ی "آوای صلح" را ضبط کردند و قرار بر این است که در سال جاری شاهد حضور وی برای همکاری با آریان در کنسرت جدیدشان در ایران باشیم.
رسانه:
در سال گذشته برخی از برنامه های تلویزیون با استقبال مردمی خوبی روبرو شدند.
در حوزه ی سریال، مجموعه ی "جواهری در قصر" یا همان "یانگوم"، یکه تاز و از محبوبیت بالایی در میان مردم برخوردار بود. اما بی شک موفق ترین کارگردان سال 86 در این حوزه، حسین فتحی است. وی با دو مجموعه ی پرمخاطب "مدار صفر درجه" و "میوه ممنوعه" میهمان خانه های ما بود.
اما پر سر و صدا ترین سریال، مجموعه ی "ساعت شنی" بود. ساعت شنی با جسارتی مثال زدنی مخاطب را به حیطه های نو وارد می کرد و به آسیب های اجتماعی جامعه می پرداخت اما کار به جایی رسید که رئیس سازمان صدا و سیما برای ارائه ی توضیحات به مجلس فراخوانده شد و شورای نظارت بر صدا و سیما آن را خلاف عفت عمومی دانست و برخی محافل آن را محکوم کردند که نسبتی با ارزشهای جامعه ی ایرانی ندارد و حتی بسیج دانشجویی دانشگاه امام صادق(ع) هم علیه آن بیانیه داد و ...
اما در سال 86 برنامه های گفتگو محور یا همان "تاک شو" زیادی از شبکه های مختلف سیما پخش شد که مورد توجه قرار گرفت.
برنامه "صندلی داغ" از شبکه دو که از نوروز 83 آغاز شده، پس از مرحوم منوچهر نوذری و داریوش کاردان، دوران افول خود را بهمراه احمد نجفی می گذراند.
اما سال 86، سال فرزاد حسنی و "کوله پشتی" بود. هرچند سری جدید برنامه ی "کوله پشتی" شبکه سه میزبان چهره های نامی نبود اما حضور سردار رادان فرمانده ی انتظامی تهران بزرگ و نحوه پرسش و پاسخ حسنی با سردار، باعث شد که تا امروز دیگر شاهد چهره ی فرزاد حسنی در سیما نباشیم.
"شب شیشه ای" از شبکه 5 و با اجرای خوب رضا رشیدپور نیز از دیگر تاک شو های مورد توجه مردم بود. حضور ستارگان نامی سینما و هنر در این برنامه، گفتگوی نسبتاً بی پرده با آنها، پرداختن به برخی از نکات زندگی شخصی آنها، برگزاری مسابقه ی پیام کوتاه با سؤالات جنجالی و ...از نکاتی بود که باعث جذابیت این برنامه شده بود.
"دو قدم مانده به صبح" از شبکه 4 و با اجرای صمیمی محمد صالح علا نیز از برنامه هایی بود که با وجود ساعت پخش دیرهنگام (نیمه شب)، بینندگانِ جان را به تماشا وا می داشت. پرداختن به اکثر مسائل هنری با حضور کارشناسان و میهمانان ویژه(مسعود کیمیایی، حمید سمندریان و ...) در فضایی بسیار آرام باعث شد تا این برنامه خیلی زود جزو برنامه های پربیننده ی تلویزیون قرار بگیرد.
بی انصافی است اگر از برنامه های پربیننده یاد کنیم و نام برنامه "90" را از قلم بیاندازیم. برنامه 90 چند سالی است که به یمن حضور و اجرای عادل فردوسی پور جزو پربیننده ترین برنامه های سیما و پربیننده ترین برنامه ی ورزشی است. امید که این برنامه تن به کلیشه ندهد...
رادیو نیز در سال گدشته شاهد برتری "رادیو جوان" نسبت به سایرین بود. نمی توان پخش برنامه ی جذاب "پارازیت" با اجرای دوست داشتنی فرشید منافی را در کسب این موفقیت بی تأثیر دانست.
و ...