«شعر نوی راستین حاصل نگاهی نو است در همه حال و به همه چیز حتی آنچه در گذشته کم و بیش به این و آن صورت وجود داشته است نه صرف وزن و قافیه و آهنگ و لخت بندی ِ نو یا کلماتی تازه و یا در نهایت تصویر مبتکرانه و امثال این ها. آنان که شعر نو را تنها از دید یکی یا برخی و حتی همه ی اینها بدون آن نگاه نو به معنای واقعی و جامع کلمه دیدند راه به جایی نبردند. یعنی فقط در ظواهری نو در جا زدند. شعر زمان نوعی هم نوایی و پیوند شعر با تمامی پدیدارهای نو و همه ی هنرهای عصر جدید است...
معاصر بودن جنبه های مختلفی دارد: برخی از شاعران اندکی معاصرند و برخی تقریبا معاصرند و برخی بسیار معاصرند. آنان که در همه ی حوزه ها و عرصه ها آشنایی زدایی و نوآوری می کنند از دیگران معاصرترند...
اشتیاق به نوگرایی و نوآوری با آن که بسیار بایسته است چنانچه خام اندیشانه و بی ریشه باشد، چه بسا بیهوده و خطرناک شود...
از سالیان دور همواره شاعران، دانشجویان و همکاران دانشگاهی از من درباره ی نوآوری و چگونگی آن در شعر معاصر می پرسند و توضیح می خواهند. این پرسش مکرر مرا بر آن داشت تا آن را در کتاب حاضر بازنویسی کنم. برای نگارش این کتاب، یک بار دیگر نزدیک به همه ی کتاب هایی را که در پیوند با شعر معاصر نوشته شده است در دوسال گذشته بازخوانی کردم. امیدوارم خوانندگان این کتاب، پاره ای از پاسخ های خود را در این نوشته بازیابند و صاحبان دانش و اندیشه از راهنمایی های خود دریغ نورزند...»
کاووس حسن لی، زمستان 1382- شیراز
آنچه خواندید «پیش گفتار» کتاب «گونه های نوآوری در شعر معاصر ایران» بود به قلم «دکتر کاووس حسن لی»مدرس و استاد دانشگاه.
حقیقت، در سالهای اخیر و حتی قدیم! جای کتابی که جامع و تقریبا کامل سیر نوآوری در شعر معاصر ایران را - اعم از غزل و شعر نو شعر سپید و ...- نشان داده، آسیب شناسی کند و ضعفها و قوتهای هریک را توضیح دهد در حیطه ی شعر خالی می نمود.
دکتر حسن لی در آغاز کتاب «گونه های نوآوری در شعر معاصر ایران» ابتدا به جریان شناسی شعر معاصر از دوران پیش از نیما تا پس از او می پردازد و سپس در فصول مختلف به شرح انواع نوآوریهای شعری پرداخته، برای هریک مثالهای متعدد می آورد از شاعران نامدار گرفته تا شاعران جوان و جویای نام و این نه فقط به فهم مطلب کمک می کند که خواننده را از خستگی خواندن یک مقاله ی طولانی می رهاند. نویسنده ضمن آنکه از اظهار نظر شخصی پیرامون بدی یا خوبی هر نوآوری اعم از نوآوری در حوزه ی زبان یا فرم و ساختار، به خوبی ویژگی های هر کدام را بیان می کند.
حسن لی در کتاب خود، نوآوریهای شعر معاصر را به چند بخش تقسیم کرده است:
1.نوآوری در حوزه ی زبان
2. نوآوری در شکل، فرم و ساختار
3. نوآوری در صور خیال
4. نوآوری در معنا و محتوا
5. نوآوری در قالبهای گذشته ی شعر فارسی
یه عنوان مثال، در صفحه ی 443 فصل پنجم از این کتاب - نوآوری در قالبهای گذشته ی شعر فارسی- می خوانیم:
برخی از شاعران معاصر که در قالب های سنتی نوآوری کرده اند، تاثیرپذیری خود را از نیما و شعر نیمایی بارها به روشنی بازگفته اند:
جسمم غزل است اما روحم همه نیمایی ست
در آینه ی تلفیق این چهره تماشایی ست
(محمدعلی بهمنی)
اینک آن طفل گریزان دبستان غزل
بازگشته ست غریبانه به دامان غزل
چتر نیماست به سر دارد و می بالد لیک
عطشی می کشدش در پی باران غزل
البته علاقه ی بهمنی به نیما در همین حد می ماند و اشتیاق او به قالب غزل بیشتر از آنست که به او اجازه دهد به شیوه ی نیمایی روی بیاورد.
علی اکبری در سروده ی زیر تنهایی خود را به غزبت نیما شبیه دیده است:
از هرکجا دلم گرفته بگو ناکجا کجاست؟
جغرافیای بسته ی من، ماورا کجاست؟
من قایم نشسته به خشکی چو پیر یوش
دریا کدام سوست؟ بگو ناخدا کجاست؟
...
گرایش به زبان امروز و نگاه تازه است که برخی از شاعران جوان غزل سرا را در معاصر بودن خود و ادامه ی راه مطمئن کرده است:
دوباره نوبت من شد و روی من به شماست
به آن کسی که غزل را به تیرباران داد
غزل به شهر جدیدی رسیده بعد از این
رساتر از همه ی عمر می زند فریاد
(هادی خوانساری)
سروده ی زیر را می خوانیم و سپس درباره ی شیوه ی نیماگرایانه ی آن نظر شاعر را بازخوانی می کنیم:
خیال می کنی که می شناسی اش
مگر تو کیستی؟
علی؟ حسین؟ یا پیامبر
خیال می کنی که کیستی
که این چنین
نشسته ای و حرف می زنی؟
نه بال و پر به روی شانه ات
که جبرئیل خوانمت
نه عاشقی
که رنگ عشق می دهد خبر
نه
هیچ کس تو نیستی
و هرچه هست، اوست
و او
ادامه ی بهشت در زمین و
هرکجا که می رود
بهشت سبز می شود به زیر پاش
آسمان
کبوتری که در بهشت روی حوض کاشی اش نشست
ماه
پیاله ای شکسته
پای چشمه اش
سحر
اشارتی ز دستمال رحمت علی
و دستمالی از انار
و بخششی دگر
و دستمای از انار سرخ آفتاب
*
گریستم و صبح شد
انار، سرخ تر
-سر بریده ی حسین را نگاه کن
انار سرخ
می کند ز کوچه ها گذر
دلش گرفت و زیر گریه زد
و دستمال
میان سرخی انار
بسته شد به سر...
(بیژن ارژن)
...
خواندن این کتاب آموزنده می تواند راهنما و راهگشای خوبی برای دوستداران و علاقمندان به شعر معاصر باشد.
«گونه های نوآوری در شعر معاصر ایران»
دکتر کاووس حسن لی
ناشر: نشر ثالث
فروشگاه: خیابان کریمخان زند، بین ایرانشهر و ماهشهر، پ 160
چاپ اول: 1383
شمارگان: 2200
سایت الکترونیک: http://www.Salesspub.com