21 آذر 1387 ساعت 18:43
داود زادمهر 

وقایع نگاری یک دوره تاریخی: سی سال سینما، پس از انقلاب 59-1357

وقایع نگاری یک دوره تاریخی: سی سال سینما، پس از انقلاب 59-1357

در شور ابتدای انقلاب فیلمهای سیاسی بیشتر بیننده دارند و عده‌ای از این حال و هوا سوء استفاده می‌کنند. برای مثال فیلم «21 ساعت در مونیخ» که داستان حمله چریکهای فلسطینی به خوابگاه ورزشکاران اسرائیل در المپیک مونیخ است با تغییر دوبله و جابجایی صحنه‌ها به فیلمی انقلابی تبدیل شده و با نام «جانبازان فلسطین» به نمایش درمی‌آید.

ابتدای انقلاب تا ابتدای 60 : دوره بحران و ابهام

 


نخستین برخورد صریح رهبر انقلاب با سینما. گاردین، آبان 57 :«ما با سینماهایی که برنامه آنها فاسد کننده اخلاق جوانان و مخرب فرهنگ اسلامی باشد مخالفیم. اما با برنامه‌هایی که تربیت کننده و به نفع رشد سالم اخلاقی و علمی جامعه باشد موافق هستیم»
200 سینما از 524 سینمای فعال در سراسر کشور در کوران انقلاب تعطیل می‌شود.

 

 

1358

 

استودیوهای فیلم سازی که عمدتا در خیابان ارباب جمشید قرار دارند تعطیل، توقیف و یا مصادره می‌شوند. دستمزدها به خاطر کمبود کار به شدت کاهش پیدا می‌کند.
امام خمینی (ره) از شورای انقلاب می‌خواهند که محمد علی نجفی به عنوان مدیر کل اداره نظارت و نمایش وزارت فرهنگ و آموزش عالی منصوب شود. او در اردیبهشت آغاز به کار می‌کند.
بنیاد مستضعفان اداره اموال و دارایی‌های مصادره شده را در دست می‌گیرد و به جهت استفاده از سینماهای مصادره‌ای که در اختیار دارد یک معاونت فرهنگی دایر، و حتی شروع به ساخت فیلم می‌کند و به رقیبی جدی برای نهاد سینمایی کشور تبدیل می‌شود.
در شور ابتدای انقلاب فیلمهای سیاسی بیشتر بیننده دارند و عده‌ای از این حال و هوا سوء استفاده می‌کنند. برای مثال فیلم «21 ساعت در مونیخ» که داستان حمله چریکهای فلسطینی به خوابگاه ورزشکاران اسرائیل در المپیک مونیخ است با تغییر دوبله و جابجایی صحنه‌ها به فیلمی انقلابی تبدیل شده و با نام «جانبازان فلسطین» به نمایش درمی‌آید.
برخی از فیلمسازان قبل از انقلاب که فیلمهایشان برایشان دردسرساز شده بود با آرام شدن فضا به آرامی از انزوا خارج شده و با استفاده از نبود معیار و ضابطه با ساخت فیلمهای انقلابی‌نما در صف فیلمسازان انقلاب قرار گرفتند: ایرج قادری، عباس کسایی، امان منطقی، مهدی فخیم‌زاده، کامران قدکچیان، ساموئل خاچیکیان، اکبر صادقی، پرویز نوری و ... . آنها گاه برای نمایش فیلمهایشان از ابزار افراد با نفوذ استفاده می‌کردند. مثلا وقتی فیلم «فریاد مجاهد» ساخته مهدی معدنیان که یکی از نمونه‌های فرصت طلبی از حال هوای انقلاب و چیزی در حد سطحی‌ترین فیلمهای آغاز دهه پنجاه بود توسط مسئولان سینمایی و حتی مدیر عامل وقت صدا و سیما مردود شناخته شد، سازندگان فیلم دست به دامان روحانیون حوزه علمیه شده و از آنجا که موضوع فیلم بیانگر مبارزه روحانیت در کوران انقلاب بود توانستند حکم آزادی نمایش آن را به دست آورند.
آبان‌ماه، نخستین جشنواره سینمایی پس از انقلاب در همین ماه به وسیله کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و مدیر وقت آن، کمال خرازی، برگزار می‌گردد.
تسخیر سفارت امریکا. تعطیلی نمایندگی‌های کمپانی‌های امریکایی و شرکت‌های تولید فیلم از جمله کداک، آگفا و فوجی. ممنوعیت ورود فیلمهای امریکایی و باز شدن درب سینماها به سوی محصولات بلوک شرق و خصوصا شوروی. کمپانی‌های شوروی برای استفاده بیشتر از بازار ایران گاه در ازای خرید امتیاز پنج فیلم امتیاز یک فیلم را نیز رایگان واگذار می‌کنند.

 

 

سایر فیلمهای مهم
زنده باد ... (خسرو سینایی) – از فریاد تا ترور (منصور تهرانی)

 

 

1359

 


به علت توقف تولید فیلم ناشی از نبود امنیت برای تولیدکنندگان، حدود 315 سینمای فعال کشور با فیلمهای آرشیوی و وارداتی که عموما لحن سیاسی و اجتماعی دارند، با حذف صحنه‌های جنسی گاه بدون پروانه نمایش اکران می‌شوند. «خاک»، «گوزنها» و «قیصر» (کیمیایی)، «دایره مینا» (مهرجویی) و «شورش» (رضا میرلوحی) از جمله فیلمهایی هستند که در خرداد 59 روی پرده می‌روند.
«قیصر»، به رغم داشتن پروانه نمایش به حکم آیت‌ا... خلخالی به عنوان حاکم شرع، به علت غیر اخلاقی بودن، توقیف می‌شود و دوباره با حکم حجت الاسلام شیرازی سرپرست دایره مبارزه با منکرات این حکم لغو می‌شود.
در بیشتر شهرها روحانیون یا مسئولان سیاسی مستقیما در امور نمایش فیلمها دخالت می‌کنند و حتی گاه مانع نمایش فیلمهای دارای پروانه نمایش می‌شوند.
در تیرماه 59 در سمیناری برای بررسی مسائل سینمای ایران قطعنامه‌ای به تصویب می‌رسد که طی آن سینما به عنوان یک صنعت از سوی جمهوری اسلامی به رسمیت شناخته می‌شود. قرار تاسیس بنیاد فارابی به عنوان متولی امور سینمایی گذاشته می‌شود.
اختلاف میان مسئولان امور سینمایی و مسئولان نهادهای فرهنگی و غیر فرهنگی باعث می‌شود محمد علی نجفی، نخستین مسئول امور سینمایی کشور، در بخشنامه‌ای به تاریخ 3/4/59 تا تعیین یک سازمان مشخص و مسئول کلیه سینماهای کشور را تعطیل اعلام کند.
حسن حبیبی وزیر وقت فرهنگ و آموزش عالی طی نامه‌ای به ابوالحسن بنی‌صدر خواهان تعیین ضوابط برای اداره سینماها می‌شود. از سوی رئیس جمهور، صادق طباطبائی مسئول رسیدگی به وضع سینماهای کشور می‌شود.
11/4/59: سینماها بار دیگر فعالیتشان را از سر می‌گیرند، اما همچنان حرفهای مسئولین سینمایی از کلی گویی‌های غیر تخصصی فراتر نمی‌رود.
روزنامه جمهوری اسلامی – 18/8/59 – محمدتقی کمالی‌نیا، نماینده مجلس :«فیلم هر چه هنری‌تر، یعنی به واقعیت نزدیک‌تر باشد، بازتاب و واکنش خیلی ژرف‌تری خواهد داشت».
روزنامه جمهوری اسلامی – 25/12/59 - حجت الاسلام معادیخواه، نخستین وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی :« اگر هنر و از جمله سینما، در خدمت اسلام و در خدمت یک انقلاب و رسالت الهی باشد، پذیرفته است و باید از همان سنت پیغمبر درس گرفت».
فیلمسازان ِهمراه با جریان باد، نام فیلمهای خود را نیز با سوء استفاده از فضا انتخاب می‌کنند. برای مثال «سرباز اسلام» ساخته امان منطقی که موضوعش یک رابطه خام عاشقانه و نخ نماست، یا در اوج فرصت طلبی فیلمی از جلال مهربان که داستان یک قاچاقچی انسان (بیک ایمانوردی) است که در بین راه مسافرانش را به دریا می‌ریزد و در نهایت با آشنایی با رهبر روحانی یک گروه مجاهد به جرگه مبارزین با رژیم شاه می‌پیوندد و کشته می‌شود که نام آن از «خبیث» به «مردان خبیث»، سپس به «مرگ آفرینان» و در نهایت به «راهی به سوی خدا» تبدیل می‌شود.
گروهی از جوانان مسلمان و انقلابی نهادی زیر پوشش سازمان تبلیغات اسلامی به نام «حوزه اندیشه و هنر اسلامی» تاسیس می‌کنند که بعدها به حوزه هنری تغییر نام می‌دهد. در راس موسسین، محسن مخملباف قرار دارد. نخستین فیلم این نهاد با نام «توجیه» توسط منوچهر حقانی‌پرست و با فیلمنامه‌ای از محسن مخملباف ساخته می‌شود. فیلم ابتدا توقیف می‌شود، ولی در بازبینی توسط فقهای شورای عالی تبلیغات اسلامی مجوز نمایش می‌گیرد.

 

سایر فیلمهای مهم
آقای هیروگلیف – گفت هر سه نفرشان ( هر دو ساخته غلامعلی عرفان)

 

                                                                                  ادامه دارد ...

ارسال به دوستان بازدید: 1646