به مناسبت شصت و هشتمین سال روز رادیو در ایران
امروز وسایل ارتباط جمعی جزء لاینفک زندگی شده و نقش آنها در زندگی فردی و اجتماعی انسان ها و جوامع، انکارناپذیر است. رشد و پیشرفت ملت ها و همچنین عقب ماندگی آنان، به میزان گسترده ای وابسته به این امر است و اغراق آمیز نیست اگر گفته شود که ارتباطات از جمله شاخص های مهم توسعه هر کشور است و برخورداری کشورها از وسایل ارتباط جمعی و فن آوری ارتباطی می تواند بیانگر توسعه یافتگی آن کشور محسوب شود.
قدرت سحرآمیز وسایل ارتباطی در انتقال حیرت آور اطلاعات و داده های اطلاعاتی و توزیع آنها در گستره ی زمین و ایجاد ارتباط مستمر در فضا و زمین بر اهمیت و نقش کلیدی آنها در عصر کنونی صحه گذاشته است، به طوری که وسایل ارتباطی به خصوص رسانه های همگانی تأثیری چشمگیر بر تمامی ارکان جامعه دارند. پی آوردهای این تأثیر از جهات شخصی، سیاسی، اقتصادی، زیباشناسی و... آنچنان برجسته است که هیچ گوشه ای از وجود جسمی و روانی انسان را، دست نخورده به حال خود رها نمی کند و بالأخره رسانه ها در پیدایش عادات تازه تکوین فرهنگی جهانی، تغییر در رفتار و خلق و خوی انسان ها، کوچک شدن کره ی زمین و همسایه شدن با ملل دوردست سهمی بزرگ بر عهده دارند. جهانی شدن ارتباطات از مشخصه های عصر کنونی است و نوآوری های بشری در زمینه ی فن آوری ارتباطی، ظرفیت عظیمی را در جا به جایی و انتقال اطلاعات آفریده که این اطلاعات دستمایه ی گرانبهایی برای فرد و جامعه است.
رادیو به عنوان رسانه یی که مخاطب را سرگرم می کند(پخش موسیقی) و اطلاع رسانی می کند(پخش اخبار و نطق های سیاسی، اجتماعی) به مرور وارد دنیای رسانه های مخاطب محور شد و حضور مردم در آن جایگاه مهم تری یافت. همچنین از اواسط قرن نوزدهم، رادیوهای اجتماعی به گروه های مختلفی از مردم در قالب نهادهای مدنی و سیاسی خودنمایی داد و از سوی دیگر ایستگاه های رادیویی با ترتیب دادن برنامه های گفت و گوی یبشتر، استودیوهای خود را با صدای مردم گرم کردند. یعنی با آمدن انواع و اقسام شبکه های خبری تلویزیونی، سایت های آنلاین اینترنتی و حتی امکانات ارتباطی چون sms، باز هم رادیو مرجعی قابل توجه برای شهروندان به شمار می آید.
این روزها مقارن است با 68 سالگی رادیو در ایران. فعالیت رادیو در ایران با افتتاح نخستین فرستنده های بی سیم در تهران آغاز شد. اولین فرستنده های بی سیم موج بلند تهران با قدرت 20 کیلو وات و طول دکل 120 متر در ساعت 3 بعد از ظهر در اردیبهشت ماه 1305 شروع به کار کرد، اما یک سال پیش از تأسیس این فرستنده "مدرسه بی سیم قشون کل" در وزارت جنگ برای تعلیم نیروی انسانی مورد نیاز و تجهیز ایستگاه آغاز به کار کرده بود.
با گسترش فعالیت ها و فراهم آمدن مقدمات ایجاد فرستنده های موج کوتاه، گروهی از کارکنان این ایستگاه بی سیم نیز برای آموزش های تخصص به فرانسه رفتند و از نزدیک با قدرت و ویژگی های رادیو آشنا شدند. وجود این زمینه ها و نیز رادیو هایی که از کشورهای دیگر برنامه هایی به زبان فارسی پخش می کردند، باعث شد اندیشه ایجاد رادیو در ایران به تدریج قوت بگیرد. در آغاز کار از اخبار و گزارش و مطالب جدی خبری نبود. در این زمان بیشتر موسیقی و گاهی اوقات هم ترانه پخش می شد و البته در برخی موارد شنوندگان چند نکته ادبی با انتقادی هم از رادیو می شنیدند. در ذهن جامعه ی ایرانی، رادیو در ابتدا به عنوان ابزاری که موسیقی پخش می کند، شناخته می شد.
نگاهی به فهرست برنامه های رادیو در آغاز کار نشان می دهد که موسیقی بخش عمده ای از این فهرست را به خود اختصاص می داده و اخبار و گفتار در اولویت های بعدی قرار داشته است. گفتارها شامل تاریخ و جغرافیای ایران، کشاورزی، خانه داری، مسائل بهداشتی و امثال آنها بود. در اوایل کار، رادیو تنها 8 ساعت برنامه پخش می کرد. یکی از معروف ترین برنامه های رادیو در آن سالها «افسانه های هزار و یک شب» بود. برنامه هایی از این دست با استقبال زیادی رو به رو شدند. بعدها با ورود هنرمندان نخبه به رادیو، این رسانه بیش از پیش به خانه های مردم راه یافت به طوری که در برخی موارد و به هنگام اجرای برنامه های پرطرفدار، خیابان های شهر خلوت می شد! یکی دیگر از برنامه های معروف رادیو در آن زمان، برنامه ی «صبح جمعه با شما» بود که هنوز هم ادامه دارد و تنها نام آن تغییر کرده است. در آن زمان این برنامه به صورت اجرای نمایش های آزاد و ترانه های کمدی در خود ایران اجرا می شد. در حال حاضر هم تعداد شبکه های رادیویی افزایش یافته و در عصر مدرنیته به فعالیت می پردازند. شبکه های رادیویی همچون جوان، گفت و گو، پیام، فرهنگ و...
«اینجا تهران است، صدای جمهوری اسلامی ایران.» این جمله ای است که بارها از زبان گویندگان رادیو در ایران شنیده اید. فرقی نمی کند که به کدام یک از شبکه های رادیویی گوش می دهید، چرا که تمامی شبکه های رادیویی زیر نظر معاونت صدای سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران فعالیت می کنند. اگر چه این روزها انواع و اقسام رسانه جهان بزرگ و پهناور ما را به دهکده ای تبدیل کرده اند، اما هرگز رادیو جایگاه و نقش مهم خود را از دست نداده است. رادیو از بدو تأسیس خود همواره در طول تاریخ خدمات مهم و ارزشمندی را انجام داده است و این روزها سالگرد تأسیس نخستین شبکه رادیویی در ایران است. جا دارد از بزرگانی چون حمید عاملی، منوچهر نوذری و سایر رفتگان رادیو ایران یادی کنیم به سبب زحماتی که برای جامعه ایران متقبل شده اند.