سال 86، سال منحصر به فردی در برگزاری کنسرت های موسیقی در تهران به شمار می رود. از این جهت که تمامی ظرفیت های موسیقی سنتی ایران، در این سال به روی صحنه آمد و بر اساس آماری که از سوی یکی از نهادها ارائه شد، نزدیک به دو میلیارد تومان فروش بلیت در دو فصل ابتدایی سال بوده است که اگر شهرستان های ایران نیز سهمی از این ماجرا داشتند، بی گمان سه یا چهار برابر این رقم حاصل می شد. کنسرت های میلیونی در موسیقی هنری ایران، پدیده نوظهوری است که در چند سال اخیر شاهد هستیم. زمین لرزه بم و پیرو آن کنسرت های نیکوکارانه که مهم ترین شان کنسرت استاد شجریان به نفع آسیب دیدگان بم بود، نشان داد علی رغم همه انتقادهایی که به کیفیت موسیقی سنتی امروز ایران وارد می شود، چه ظرفیت بزرگی در این نوع موسیقی نهفته است. این نکته وقتی مهم تر جلوه می کند که ملاحظه کنیم گروه موسیقی به معنی آنچه که در جهان خارج از ایران وجود دارد، در کشور ما چندان بروزی ندارد. به عبارتی هنرمندان موسیقی ایران در بزنگاه هایی چون کنسرت و جشنواره چندی گرد هم می آیند و به تمرین موسیقی می پردازند و همانند گروه های موسیقی در سایر نقاط جهان برنامه منظم سالیانه برای اجرا ندارند. با این وجود ملاحظه می کنیم که هر گاه از سوی صاحب نامان کنسرتی برگزار می شود، اقبال گسترده را به همراه دارد.

با این مقدمه اینک، بررسی کنسرت های سال 86 اهمیت افزون تری پیدا می کند. زیرا امسال از نظر کمیت و همچنین تنوع برنامه های اجرا شده، در تمام تاریخ موسیقی ایران یک اتفاق به حساب می آید. تالارهای چند هزار نفری، بلیت های چند ده هزار تومانی و استقبال غیر منتظره مردم، همه نشان از یک رویداد استثنایی در سال گذشته داشتند. رویدادی که درآمدهای قابل قبول و حتی دور از انتظار، برای هنرمندان موسیقی ایران به ارمغان آورد. به این امید که ایشان با فراغت بال بتوانند در حوزه های مختلف آهنگسازی، نوازندگی، آموزش و پژوهش به فعالیت های چشمگیری دست بزنند. نوشته زیر مهم ترین کنسرت های سال 86 را مورد بررسی اجمالی قرار می دهد و در عین حال اشاره ای هم به کنسرت های کوچک دارد. گفتنی است در  این نوشتار کنسرت های برگزار شده در قالب جشنواره مد نظر نبوده اند.

  کنسرت محمد رضا لطفی در فضای باز کاخ نیاوران

آغازگر اجراهای زنده موسیقی در سال 86  محمد رضا لطفی بود که پس از 25 سال دوری از صحنه های داخل کشور در روزهای 14 تا 16 تیر ماه در کاخ نیاوران روبروی جمعیت عظیمی قرار گرفت. وی که یک سال و نیم پیشتر به ایران آمده بود تا در سه بخش پژوهش، آموزش و نیز اجرای برنامه فعالیت جدی داشته باشد، در این کنسرت به تکنوازی و بداهه نوازی با سه تار، کمانچه، تار و دف پرداخت. محمد قوی حلم نوازنده نام آشنای تمبک و دف نیز در این برنامه لطفی را همراهی می کرد. این کنسرت توسط موسسه آوای شیدا که خود لطفی مدیریت آن را برعهده دارد، برگزار ‌شد و انجمن موسیقی ایران و همچنین ماهنامه فرهنگ و آهنگ نیز در برگزاری این رویداد وی را یاری دادند. مراحل پیش تولید این اجرا، از زمستان گذشته آغاز شده بود و مجوز آن در اسفند سال 85 از سوی مرکز موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی صادر شد. اما این تمام ماجرای کنسرت لطفی نبود. زیرا از فردای آن، اصحای رسانه و همچنین هنرمندان شاخص موسیقی ایران لب به انتقاد آشکار و بدون ملاحظه گشودند و برای نخستین بار یک چهره صاحب نام موسیقی در شکلی گسترده به بند نقد کشیده شد. نقطه نظرات بسیار متکثر و متنوع بود. بخشی غلو آمیز، بخشی گزنده و تند و بخشی هم واقع بینانه دیده و شنیده شد. از شاخص ترین نمونه ها می توان به موضع گیری پرویز مشکاتیان اشاره کرد که می گفت "من بهترین کار لطفی را در ابوعطا می‌دانم، آنهم ابوعطایی که در سفارت آلمان با شجریان اجرا کرد. آن اجرا یکی از زیباترین ابوعطاهای ایرانی است. شجریان بعد از آن، آواز زیباتر دارد اما لطفی کار باشکوه‌تر از آن ندارد." وی همچنین با تاکید بر بزرگی و اهمیت لطفی در موسیقی ایرانی طی چند دهه گذشته، تصریح کرد "اگر آن شب لطفی را من در اندازه همین ابوعطا هم می‌دیدم باز برایم پذیرفتنی بود و می‌گفتم در عرض 25 سال توانسته خودش را حفظ کند. اما متأسفانه خیلی بدتر بود. فکر کردم که خواب می‌بینم. هنوز برایم جا نیفتاده که چه اتفاقی برای لطفی افتاده بود و چرا چنین شد." گفتنی است یکی از دلایل انتقادهای فراوان به کنسرت لطفی، اظهار نظرهای متعدد وی در خصوص وضعیت موسیقی ایرانی و هنرمندان درگیر با آن بود که خود به خود انتظارات جامعه هنری را بالا برد و همه منتظر بودند که وی با این موضع گیری ها چه برنامه ویژه ای در سر دارد و چون سطح کنسرت وی را خیلی معمولی دیدند، به طور طبیعی سیل انتقادات شدت گرفت.

 شب های موسیقی ایران

تابستان 86 به ابتکار انجمن موسیقی، برنامه ای تحت عنوان شب های موسیقی ایران که در آن هر شب یکی از استان های کشور می توانست به تشخیص خود، تمام یا بخشی از بضاعت موسیقایی خود را به تهران بیاورد تا در تالار وحدت اجرای موسیقی داشته باشند، شکل گرفت. این برنامه در نوع خود بی نظیر و حاوی تجربه های جالب و ارزشمندی برای جامعه موسیقی کشور بود. شب نخست را خوزستانی ها رقم زدند. خوزستان یکی از متنوع ترین استان های کشور از حیث اقوام مختلف ایرانی است و به همین دلیل موسیقی های بسیار رنگارنگی از این استان شنیده شد. گر چه تهران پایتخت است ولی گروه هایی خارج از شهر تهران، این شانس را داشتند که در شب موسیقی استان تهران هنرنمایی کنند. از جمله استاد شیرخدا خواننده و نوازنده ضرب زورخانه با همان طراوتی که هر روز صبح در رادیو می خواند، آن شب برای همشهریانش خواند و نواخت. در شب خراسان رضوی هنرمندان شاخص موسیقی بومی استان نظیر بخشی رمضان سلمانی بردری، آی محمد یوسفی، عبدالله سرور احمدی، علیرضا سلیمانی فرزند حاج قربان حضور داشتند. از هنرمندان خراسانی مقیم تهران، کیوان ساکت نیز در جلسه حضور داشت که دقایقی به سه تار نوازی پرداخت. جوانان گرگانی هم در قالب گروه "درویش خان" در شب موسیقی استان گلستان با اجرای آثاری از محمد رضا لطفی، پرویز مشکاتیان و حسین علیزاده خوب ظاهر شدند. این شب همچنین با هنرنمایی گروه موسیقی کتولی همراه بود که بسیار مورد توجه حاضران قرار گرفت. ترکمن ها نیز دو برنامه متفاوت داشتند. شب چهارم هنرمندان گروه صنم با خوانندگی شهرام آبرومند آذر خواننده فارسی خوان دیار آذربایجان شرقی به صحنه آمدند. در بخش موسیقی بومی نیز گروه عاشیقی سهند و در بخش موسیقی کلاسیک آذری، گروه کرال آذربایجانی به سرپرستی خسرو نژاد آریا چندین ترانه آذری را با تنظیم های خاص ارکسترهای آذری-غربی به صورت چند صدایی خواندند. از چهارمحال و بختیاری گروه های موسیقی مندیر، صلح بروجن و نوای مهر بیشترین نقش را ایفا کردند.

شب موسیقی لرستان یکی از شلوغ ترین شب ها بود. تقریباً هیچ جای خالی در تالار وحدت پیدا نمی شد. گروه زاگرس خرم آباد با خوانندگی سیف الدین آشتیانی و سپس ایرج رحمانپور هنرنمایی کردند. پس از آن نوبت به اجرای موسیقی توسط گروه تال به سرپرستی فرج علیپور نوازنده و خواننده نام آشنای لرستان رسید. در شب هشتم کاروان هنرمندان خطه خراسان شمالی، از علی آبچوری نوازنده بزرگ قوشمه گرفته تا سهراب محمدی بزرگ ترین خواننده آواز "لو" بودند. همچنین عیسی قلی پور خواننده و نوازنده دوتار کرمانجی و آنه مراد رستگاری تنها شاگرد زنده یاد اولیاقلی یگانه هنرنمایی کردند. استان سمنان نیز با پنج گروه موسیقی از شهرستان های گرمسار، سمنان، شاهرود، دامغان و سنگسر حضوری پر رنگ داشت. شب موسیقی استان مرکزی را گروه فرزانه به سرپرستی احمد زکریایی آغاز کرد. در ادامه، برنامه گروه "عندلیب" با اجرای برادران موسوی از شهرستان اراک بسیار مورد توجه قرار گرفت. اما استان اردبیل در این مجموعه برنامه ها، بسیار ضعیف ظاهر شد. استان کرمانشاه نیز در قد و قواره خود نبود. در ابتدا گروه موسیقی کردی بیستون با سازهای تنبور و دف، جلوه هایی از موسیقی باستانی منطقه را به نمایش گذاشت. پس از ایشان هوره خوانی به حاضران پیشکش شد و سپس گروه موسیقی نجوا به روی صحنه آمدند و قطعاتی را با دو گویش فارسی و کردی اجرا کردند. در شب موسیقی اصفهان برنامه های متعددی اجرا شد که از آن میان تنها یک گروه چهارنفره به خوانندگی علی اصغر شاه زیدی، معرف فضای موسیقایی مکتب اصفهان بود. شاه زیدی در این برنامه قابلیت و توانمندی خود را بار دیگر با انتخاب اشعاری مناسب به صورت بداهه خوانی و مناسب خوانی که از ویژگیهای اصلی مکتب آواز اصفهان می باشد، نشان داد. گیلانی ها ابتدا با یک ارکستر 30 نفری ظاهر شدند و سپس قسمت خانی، یگانه خواننده موسیقی بومی تالش ها، به همراه آرمین فریدی نوازنده تنبوره تالشی و محمد صفری نوازنده دایره روی صحنه آمد و شور و شعف خاصی در تالار افکند. برنامه پایانی اجرای موسیقی بومی شرق گیلان توسط بزرگ خواننده این دیار، فریدون پور رضا بود. در شب موسیقی کردستان یکی از  جلوه های ناب آواز منطقه هورامان به نام هوره ارائه شد. در ادامه گروه موسیقی آبیدر با سازهای بومی جلوه دیگری از موسیقی کردی را به نمایش گذاشت. قنبر راستگو یکی از قوی‌ترین نوازندگان نی جفتی استان هرمزگان نیز با جفتی برنامه ویژه ای را ارائه داد. اجرای موسیقی زار  بخش دیگری بود که توسط گروه نغمه هرمزگان اجرا شد.

از بوشهر علاوه بر شروه خوانی، گروه مروارید لیان به اجرای برنامه پرداخت. استاد احمد علیشرفی پیشکسوت نی انبان نوازی بوشهر نیز به همراه فرزندانش برنامه جالبی اجرا کردند. زنجانی ها با سه گونه موسیقی به پایتخت آمده بودند. نخست موسیقی دستگاهی، دوم موسیقی آذری- کلاسیک غربی و سوم موسیقی بومی منطقه که به موسیقی عاشیقی معروف است. از استان فارس یک گروه محلی قشقایی، دو گروه موسیقی کلاسیک و یک گروه موسیقی دستگاهی آمده بود. گروه بازی های محلی صحرا از شهر بیرجند در شب موسیقی این استان سنگ تمام نهاد و عصاره ای از موسیقی و بازی های منطقه خود را به زیبایی نمایش داد. جالب ترین بخش موسیقی استان  کهکیلویه و بویراحمد با رونمایی پدیده آوازی منطقه، پیمان یزدانی صورت گرفت. در بخش دیگری از برنامه، بازی های آیینی بویراحمدی به همراه آوازخوانی محلی انجام شد. استان قم علی رغم کوچی خود بسیار فراتر از انتظار ظاهر شد و شگفتی پایتخت نشینان را موجب گردید. تنها نماینده موسیقی استان ایلام هم گروه موسیقی آلامتو بود. کاروان هنرمندان استان همدان با سه گروه موسیقی به تهران آمده بودند. اما استان یزد با تنها گروه اش بسیار ضعیف ظاهر شد. مازندرانی ها با آوردن سه گونه موسیقی محلی، سنتی و کلاسیک نشان دادند که استان شان در هر سه شاخه، ظرفیت های قابل تأملی دارد. استان کرمان با آوردن گروه محلی بم، گروه موسیقی شباهنگ از شهر کرمان و گروه محلی قمادین از شهر جیرفت حضوری قابل توجه داشت. ترکیب اعزامی گروه های موسیقی استان سیستان و بلوچستان به طور کامل از نوع بومی انتخاب شده بود که این می تواند نشان دهنده رونق موسیقی بومی در این منطقه پهناور باشد. استان قزوین با مساحتی کوچک، فراتر از آنچه تصور می شد، در شب های موسیقی ایران ظاهر شد. آذربایجان غربی نیز با توجه به ترکیب جمعیتی آذری و کردی خود، موسیقی های متنوعی را به تهران آورده بود.