□ از دراکولا، رمان ترسناک نوشته برام استوکر، چندین فیلم ساخته شده که در این میان، فرانسیس کاپولا به جهت پرداخت‌های نمادین و متعدد از رمان، هم جوهره اثر را حفظ کرده است و هم این که، فیلمی با لایه‌های متعدد - به سبب همان نمادها - به وجود آورده است، اما قبل از بررسی گذاری فیلم، ناگزیر باید به نوع ادبی دراکولا، یعنی به ژانر وحشت نیم نگاهی داشته باشیم:

□دراکو، دکتر جلیل و مستر هاید و فرانکشتین، آثاری ادبی در نوع وحشت هستند که همزمان و در جامعه صنعتی شده انگلستان ایجاد گشته‌اند. زمینه‌های بروز این نوع ادبیات ترس از ناشناخته‌هاست که در دو وجه تجلی یافته است. ترس از آینده صنعت که خود به خود با دانش تکنولوژیک - یا فن‌آوری - همراه است، ترس از مسیر این فن‌آوری که می‌تواند لگام گسیخته باشد و نمونه‌اش در دو اثر گفته شده، بیان گشته است و ترس از نیروهای کهن که دست اندکار ساختار عاطفی بشر هستند و منشأ آن غریزه است که نمونه آن در دراکولا بیان شده است.

□ تا قبل از پیدایی روانشناسی علمی، بشر را متأثر از غریزه‌های متعدد می‌دانستند و از آن جمله، خشونت و خونریزی و حتی خونخواری را غریزی بشر محسوب می‌کردند با پیشرفت علوم انسانی، مردم شناسی و جامعه شناسی بود که معلومن شد خشونت ذاتی بشر نیست، بلکه نحوه رفتار متأثر از مغلوب طبیعت بودن و جنگ‌های قبیله‌ای بر سر بقاء، باعث تاریخی خشونت و خونریزی در بشر بوده است و با تغییر شرایط اجتماعی و نحوه معیشت، خشونت خام و آشکار یا تعدیل یافته و یا نابود شده است نظیر جوامع قبیله‌ای که با گردآوری میوه امرار معاش می‌کردند و یا جوامع یکجا نشین که خشونت و ستیزهای خونبار هر روز قبیله‌ای، دیگر ضرورت آنی و ناگزیر نداشت اما در زمان نگارش دراکولا، از سویی علم و صنعت هنوز به مرحله جنگ‌های جهانی نرسیده بود و بشر امید فراوان به این مقوله‌ها در ایجاد زندگی متعادل و قرین با خوشبختی داشت اما خاطره و سایه جنگ‌های ملوک الطواینی و جنگ‌های صلیبی و جنگ‌های متعدد و با عثمانی‌ها، هنوز می‌توانست خاطر آسوده خیلی‌ها را برآشفته سازد.

□ به همین جهت است که دراکولا، به عنوان شخصیتی واقعی در مکانی دور از تمدن اروپایی و در کوهستانی واقع در اروپای شرقی زندگی می‌کند و او همانقدر خونخوار است که عثمانیها هستند. در فیلم «سایه» عثمانی‌ها را می‌بینیم که بر نقشه اروپا حرکت می‌کند.

سایه در نمادشناسی، مظهری از نیروی تاریک و ناشناخته و حتی اهریمنی است و کارگردان، با این شناخت است که سایه دراکولا را در جنگ خونین با عثمانی‌ها نشان می‌دهد.

□ پیش از بررسی نمادهای فراوان و متعدد در فیلم، لازم به تذکر است که اساس نمادهای فیلم، متکی بر دو عامل است: الف- عامل غریزه جنسی ب- عامل خشونت که به شکل کشتار بروز می‌یابد.

نمادهای متعدد، همه مرتبط با دو عامل مذکور شکل گرفته‌اند که در این مختصر، نمادهای اصلی طرح و بررسی می‌شوند.

□ در صحنه‌های آغاز فیلم، کنت دراکولا از جنگجویی صلیبی، به خاطر مرگ همسر جوان خود، تبدیل به موجودی اهریمنی می‌شود، آنگاه که با شمشیر به صلیب می‌کوبد. صلیب، شکل نمادینی است که در فرهنگ آریایی و مشترک با اقوام هند و ایرانی و هند اروپایی، سابقه‌ای بسیار قدیمی دارد چهار سمت صلیب، نشانگر عناصر اربعه است که مطابق با حکمت کهن، همه عناصر هستی از همین چهار عنصر (آب، باد، خاک و آتش) شکل گرفته‌اند و در عین حال، نشانگر گردونه خورشید (مهر) است و افزون بر آن، در هندسه مقدس، نمایشگر چگونگی تبدیل مربع به دایره و برعکس است. در هندسه کهن، دایره نماد روح و مربع نماد هستی مادی بود و تبدیل شدن آنها به همدیگر، رمز پیوند میان ماده و مینو یا معنا محسوب می‌شد و به همین جهت، کنت دراکولا با ضربه زدن به نماد مینوی و چند لایه، مبدل به موجودی اهریمنی می‌شود. از صلیب، خون فوران می‌کند و خون، معادل روح است در اساطیر بابلی، مردوک - خدای خدایان - از خون خود به قالب انسان اولیه می‌ریزد.

□ در سفری که راوی ماجرا از لندن به قصر دراکولا دارد، چشم‌هایی را می‌بینیم که نظاره‌گر او هستند. چشم، حد فاصل دنیای درون «ناخودآگاه» و دنیای بیرون «خودآگاه» محسوب می‌شود. زمینه سرخ آسمان، یادآور صحنه قبل و تداعی‌گر اهریمنی بودن چشم و نگاه موجود در این صحنه است.

□ در حین سفر به قصر، گرگ‌ها کالسکه را تعقیب می‌کنند. گرگ نماد تاریکی، ترس، خونخواری و ستمگری است که در این صحنه با دراکولا مرتبط می‌شود و همچنین در صحنه‌ای، تصویر دراکولا در آینه دیده نمی‌شود زیرا آینه بازتابی از حقیقت بوده و به باور اهل تصوف تمام جهان مانند آینه، ذات حق را منعکس می‌کند و به همین جهت است که تصویر اهریمنی در آن جایی ندارد.

□ زن‌های تحت سلطه دراکولا، سه نفر هستند. در رمز اعداد، سه عدد مذکر و فعال است . نیروی اهریمنی آن (3) زن، فعالانه به حرکت درمی‌آید و در فیلم، مشاهده می‌کنیم که گذشته از آن سه زن در داخل قصر، کنت دراکولا با (سه) زن دیگر، روابط فیزیکی و یا عاطفی دارد. همسر خود که بعد در نامزد راوی تجسم می‌یابد و دختر ثروتمند که دوست نامزد راوی ماجراهاست. دراکولا در ارتباط با همسر خود و نامزد راوی، متأثر از عاطفه و در ارتباط با دختری ثروتمند، متأثر از غریزه است و در صحنه‌ای به شکل گوریل پدیدار می‌شود.

□ گوریل مظهر شهوت‌پرستی و نیروی ویرانگر، بدخواه و زیان رسان است با شباهت ظاهری به انسان، نشانگر مرحله‌ای ماقبل انسان و متأثر از غریزه است.

□ دیوانه و دکتر: درگذشته، دیوانه‌ها را تحت تأثیر قوای اهریمنی و دیو و امثالهم می‌دانستند و «دیوانه» و کلمات مشابه نظیر «مجنون» دلالت بر همین باورها دارد. در فیلم، دراکولا برده‌ای دیوانه دارد که تحت تأثیر اوست و دکتر، دانش مقابله با قوای تاریکی را دارد تا پایان قرون وسطی در اروپا، جسم ابزاری در خدمت روح دانسته می‌شد و اگر روح به وسیله دیو تسخیر می‌شد معالجه‌اش به عهده پزشک روحانی یا کشیش بود ولی پزشک جسم نیز، علی‌القاعده با امراض و مداوای آن سر و کار داشت. با این توضیحات مختصر به پایان یادداشت می‌رسیم.